BIP

Maria Dąbrowska była nowelistką, powieściopisarką, eseistką, autorką dramatów historycznych.

Urodziła się 6 października 1889 r. w Russowie koło Kalisza w  zubożałej rodzinie szlacheckiej.  Była córką Józefa Szumskiego, powstańca z 1863 r., zarabiającego na życie jako administrator majątków ziemskich, oraz Ludomiry z Gałczyńskich. Ziemiańskie pochodzenie wyznaczyło w pewien sposób jej drogę literacką – „Noce i dnie” zapewniły jej miejsce w panteonie polskich pisarzy, a w zbiorze opowiadań „Ludzie stamtąd” również przedstawiła życie prostych ludzi, robotników i domowej służby. 

Nauki pobierała najpierw na pensji Heleny Semadeniowej w Kaliszu, następnie w rosyjskim gimnazjum żeńskim, a po udziale w strajku szkolnym – na pensji Pauliny Hewelke w Warszawie. W latach 1907–1914 studiowała nauki przyrodnicze, a następnie socjologię i ekonomię na uniwersytetach w Lozannie i w Brukseli. Przebywała również w Londynie jako stypendystka Fundacji Kooperatystów. 

W Polsce pracowała jako nauczycielka geografii w Kaliszu (1910), a w latach 1918–1924 w Ministerstwie Rolnictwa. Z tej posady zrezygnowała, aby zająć się pracą literacką.

W 1911 r. Maria wyszła za mąż za Mariana Dąbrowskiego (1882 –1925), publicystę i działacza Polskiej Partii Socjalistycznej. Jako prozaiczka Dąbrowska debiutowała późno – już pod nazwiskiem męża. Wcześniej uprawiała tylko publicystykę w „Głosie Kaliskim” i „Zaraniu”. Intensywną działalność polityczną i publicystyczną prowadziła do końca międzywojnia, na co wskazują publikowane w drugiej połowie lat trzydziestych teksty dotyczące kwestii żydowskiej („Doroczny wstyd”) i chłopskiej. Po wojnie tego rodzaju wypowiedzi były już rzadsze.

Krótko po nagłej śmierci Dąbrowskiego mająca wówczas 36 lat pisarka poznała starszego od niej Stanisława Stempowskiego. Ten związek trwał aż do jego śmierci w 1952 r., jednak nigdy nie został zalegalizowany, ponieważ Stempowski był przeciwny rozwodowi ze swoją żoną. 

Przed wojną Dąbrowska była zaangażowana w ruch spółdzielczy i socjalistyczny, jednak po 1945 r. starała się zachowywać dystans wobec komunistycznych władz. 

W 1957 Maria Dąbrowska otrzymała doktorat Honoris Causa Uniwersytetu Warszawskiego, a w 1960 r. honorowe obywatelstwo Kalisza – miasta, z którym była emocjonalnie związana oraz które stanowiło pierwowzór Kalińca z „Nocy i dni”. Została także odznaczona Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski.

Maria Dąbrowska za powieść „Noce i dnie” była pięciokrotnie nominowana do Nagrody Nobla – w 1939 r. przez Stena Liljegrena, w 1957 r. przez Charlesa Hyarta, w 1959 r. przez Stanisława Helsztyńskiego, Kazimierza Kumanieckiego, Mieczysława Brahmera, Jana Reychmana, Gunnara Gunnarssona, Rachmiela Brandwajna oraz innych profesorów, w 1960 r. przez Polski PEN-Club oraz w 1965 r. przez Carla Stiefa.

Zmarła 19 maja 1965 r., została pochowana na warszawskich Powązkach w Alei Zasłużonych.